Panopticum

Ella/El ho ragiunt il Panopticum, ün punct scenic per fer la posa e per contempler la vschinauncha da Puntraschigna d’üna perspectiva speciela, tschantand sün differents blöchs. Panopticum significha qualchosa simil scu vista totela (grec pãn = tuot, cumplet ed optikós = optic). Cò gioda Ella/El nempe üna bella vista panoramica sün Puntraschigna, quista vschinauncha fabricheda lung üna via extaisa. E nus L’invidains da l’imprender a cugnuoscher e da gnir a savair fats interessants davart ella. Ch’Ella/El as piglia la peida e’s tschainta süls differents blöchs. Sün quels sun scrits ils noms dals differents quartiers e da differentas attracziuns da la vschinauncha; sch’Ella/El piglia in mira l’obelisc immez, schi as drizza Sieu sguard in direcziun dal lö correspundent.
Quartier Giarsun
Istoricamaing cumpigliaiva Puntraschigna quatter parts: Laret, San Spiert ed illa part sur Carlihof e Giarsun. E sül Pass dal Bernina auncha Bernina Suot. Duos ovels da muntagna separaivan las parts chi sun hoz creschidas insembel ad üna vschinauncha lung la via. Giand sü per la stipa Via Giarsun as passa speravi bellas chesa engiadinaisas e’s riva tar la baselgia Santa Maria.

Alp Languard
Il restorant da muntagna es il böt d’excursiuns e lö da partenza per gitas e turas da muntagna panoramicas i’l paradis da stambuochs da Puntraschigna. Süll’Alp Languard riva Ella/El culla s-chabellera u a pè sülla «Via Röntgen», numneda tenor Wilhelm Conrad Röntgen. Il tituler dal premi da Nobel eira decennis a l’inlungia ün giast reguler a Puntraschigna.



Tuor Spagnola
La Tuor Spagnola nun ho da chefer ünguotta culla Spagna. Il nom ho lönch chaschuno confusiuns. Uschè es la tuor gnida attribuida als Saracens chi d’eiran avanzos i’l 10evel tschientiner fin in Grischun. Ma la tuor pentagonela es gnida fabricheda pür intuorn il 1210.



Baselgia Santa Maria
La baselgina situeda in quist lö romantic sur vschinauncha es dedicheda a Maria Magdalena e serva hoz impustüt scu baselgia cumünela da sepultüra. Ella cuntegna affras-chs medievels da granda valur e quinta tals edifizis sacrels ils pü prezius dal Grischun. Puntraschigna Turissem spordscha regulermaing guidas.


Quartier San Spiert
Püssas chesas engiadinaisas imposantas e bain mantgnidas imbelleschan il quartier San Spiert. Degna da gnir manzuneda es la Chesa Aebli, inua cha s’ho chatto restaunzas dad ün’anteriura chapella – dedicheda al Spiert Sench. Da quella deriva il nom dal quartier San Spiert i’l center da la vschinauncha.
Vadret grippus Foura da l’And’Ursina
Puntraschigna vela scu vschinauncha da pionier in connex culla dschieta permanenta e prievels natürels. Daspö ils ans 1990 vegnan fattas observaziuns a lungia düreda sül vadret grippus Foura da l’And’Ursina. Las temperaturas e’ls muvimaints aint illa dschieta permanenta vegnan survaglios minuzchusamaing.

Baselgia San Spiert
La baselgia catolica San Spiert es gnida fabricheda dal 1923 – in vicinanza da la chapella oriunda cul listess nom (guarda quartier San Spiert). La refurmaziun es gnida a Puntraschigna dal 1549, daspö il 1891 vegnan salvos eir darcho cults divins catolic romauns. Fun fact: In quist lö d’eira pü bod il Casino da Puntraschigna (Casino Tais).

Promenada da flaner Via Maistra
Lung la Via Maistra as preschaintan in fila butias, hotels e restorants. Eir bars, cafès e’l kino as chatta cò. U alura il Museum Alpin, gallarias ed oter pü. La pü lungia promenada da flaner da l’Engiadina es a listess temp il palc per occurrenzas vivas scu il Marcho da Laret u Viva la Via.


Viaduct da Mulin
La Via da Mulin, construida sün püs vouts da viaduct, e la Chavorgia da l’Ova da Bernina sun parallelas. Lung la via as rechattan puncts scenics chi pussibilteschan invistas spectaculeras aint illa chavorgia: la Trev d’equilliber, il Telescop, il Viaduct da Mulin e la Scena da glatsch.
Repar da Giandains
Süllas costas stipas ot sur Puntraschigna as rechattan numerus repars da lavinas; ils prüms sun gnieus fabrichos già l’an 1882. Il repar da retgnida sur la vschinauncha es sto ün ulteriur fabricat important per proteger Puntraschigna da lavinas e boudas. Il temp da fabrica ho düro fin l’an 2003.

Chamanna Segantini
Giovanni Segantini (1858-1899) es sto ün maister da la pittüra da muntagnas. El es mort sül Munt da la Bês-cha ot sur Puntraschigna, intaunt ch’el lavuraiva vi da sieu cuntschaint Tripticon da las Alps. La chamanna es gnida numneda tenor el ed es üna destinaziun predscheda per gitas ed excursiuns i’l paradis da stambuochs da Puntraschigna.



Terrassa sulagliva Crast’Ota
Il plateau tschercho – cun baunchins e giaschaditschs – as rechatta be pochs meters sur la vschinauncha. Sper bger sulagl spordscha quist lö da repos ün panorama stupend: Suot ils peis as rechattan ils tets da Puntraschigna, davousvart s’adozan ils pizs glatschus da la Val Roseg sur gods vasts.




Paradis da stambuochs da Puntraschigna
Bundant 1’800 stambuochs vivan illas muntagnas sur Puntraschigna – üna da las pü grandas colonias da las Alps. Fats interessants davart la bes-cha da la vappa grischuna vain Ella/El a savair düraunt üna guida da stambuochs gratuita, spassagiand sülla Promenada da stambuochs u da sted eir illa Gallaria dals stambuochs süll’Alp Languard.




Baselgia San Niculò
La baselgia barocca as rechatta al cumanzamaint dal quartier Laret ed es gnida fabricheda illa fuorma dad hoz l’an 1640. Üna chesa da Dieu stu que avair do cò già aunz la refurmaziun, uschigliö nu füss la baselgia evangelica refurmeda gnida dedicheda al sench Niculò.



Quartier Laret
Giassas strettas, veglias chesas engiadinaisas ed hotels da la Belle Époque: Il quartier Laret daresa ün scharm tuot speciel. Legendaris sun ils Marchos da Laret chi haun cumanzo cò e chi s’haun sviluppos a festas pulsantas da sted lung la promenada da flaner.

La Chavorgia da l'ova da Bernina
A survista