Telescop

Bainvgnieu aint il «Telescop» transibel. Cò vain spüert üna vista selectiva aint per la chavorgia da l’Ova da Bernina. Ella/El po ir fich dascunter a la lastra ligermaing inclineda e guarder giò aint illa profundited. Ad es impreschiunant, cu cha l’ovel da vadret s’ho maglio verticalmaing aint il grip ed ho s-chaffieu ün pitschen ecosistem. La chavorgia es ün spazi da viver per plauntas reras, utschels ed utschels mezmür protets. Las bes-chas, chi s-chiveschan la glüsch, nu’s vezza però bod mê – e que es eir bun uschè. La senda scenica circulera nu dess nempe disturber la flora e fauna sensibla, e perque nu maina ella neir giò aint illa chavorgia. Quelo nu d’eira pera adüna uschè. U perche mê ho que restaunzas dals mürs d’üna chanzla panoramica immez la chavorgia?

Ad es da ster stut che cha l’ova es buna da s-chaffir, sch’ella ho temp avuonda. Per cha’s possa furmer üna chavorgia stretta cun paraids verticalas e dafatta surpendentas, voul que üna seguonda ingredienza importanta: spelm dür e solid. E scu terza: terrain chi dvainta dantettamaing fich stip. Alura as maglia l’ova verticalmaing aint il grip, intaunt cha las varts vegnan melapaina erodedas. Cul temp – voul dir zieva var ündeschmilli ans – s’ho furmeda cò a Puntraschigna üna chavorgia cun üna lungezza da 500 meters ed üna foppezza da var 30 meters, ün chodouvra da la natüra immez la vschinauncha.

La chavorgia es già pü bod steda ün’attracziun spectaculera per giasts. Da que daun perdütta veglias cartulinas e fotografias istoricas chi muossan üna senda da s-chelas stipa ed exposta giò per la chavorgia. La senda mnaiva tar üna chanzla panoramica poch sur l’ova, inua cha’s pudaiva resentir da pitschna distanza il rumuröz e srantunöz da l’ovel da vadret. Davent dal telescop transibel as vezza bain las restaunzas da la chanzla panoramica. Ella es püprubabel gnida fabricheda i’ls ans traunter las guerras, cur cha’l turissem ho gieu dabsögn da nouvas attracziuns per pudair prosperer darcho. Culla construcziun dal sviamaint (1963/64) es la senda prievlusa da la chavorgia però gnida serreda. Üna chanzla in quist perimeter füss hozindi impussibla e na pü realisabla. Tenor las cugnuschentschas actuelas as rechatta la chanzla nempe in üna zona da prievel (ova granda) ed es p.ex. la sted dal 2022 gnida innundeda cumplettamaing zieva plövgiatschas massivas e cuverneda cun enorm bgera laina da greva, gnida purteda no da las grandas forzas da l’ova.

Da sieu sön da Rösaspina es la chavorgia da Puntraschigna gnida svaglieda i’ls ans 1990 da rampcheders sün glatsch indigens. Bain svelt es la chavorgia immez la vschinauncha gnida cuntschainta illa scena da rampcher sün glatsch. Cotres s’haun eir sviluppedas idejas da render la perla natürela pü perceptibla al public düraunt tuot l’an. Cun piaunchs, plattafuormas e tirolaisas poch sur l’ova. Ma simils plauns haun ils turistikers locals do sü svelt. D’üna vart causa motivs da sgürezza: In cas d’ova granda po crescher il livel da l’ova d’ün mumaint a l’oter per püs meters. Da l’otra vart causa motivs güstifichos da proteger la natüra: Illa chavorgia vivan utschels, utschels mezmür protets e numerus insects chi servan scu pevel.

Nouv spezchas d’utschels mezmür s’ho pudieu observer illa chavorgia da Puntraschigna. Tuottas nouv sun insectivoras e vaun a chatscha sül fer not. Impü faun tuot las spezchas indigenas ün sön d’inviern. La chavorgia es ün spazi da viver important pels timids artists da svoul. Cò regna ün microclima ümid e la vegetaziun sainza influenzas umaunas es intacta, que chi’d es bun per la varieted d’insects. Impü chattan ils mamifers volants sfessas aint illa spelma, inua ch’els nu vegnan disturbos. In Svizra do que 30 spezchas d’utschels mezmür; e tuottas sun prottetas, perque cha bod tuottas sun periclitedas u in prievel da svanir. Ad es dimena important da mantgnair spazis da viver natürels scu la chavorgia da la vschinauncha da Puntraschigna.

L’inscenaziun turistica da la chavorgia da l’Ova da Bernina es gnida fatta aposta in möd precaut, sainza disturber la flora e fauna. Visitaduras e visitaduors nu vaun aint illa chavorgia, dimpersè l’observan da suringiò – cul respet tuchaunt e sainza cha sajan gnidas construidas novas sendas. Ils differents puncts scenics as rechattan sül nivel da las vias e sendas dals contuorns. Per tangher be minimelmaing la cuntredgia unica, sun ils fabricats redots al pü necessari. Cun lingias cleras e concisas chi faun resortir la natüra sulvedgia. Ad es gnieu desistieu da traverser la chavorgia.