Vista istorica

Architectura da la Belle Époque
Quaunt amabla es la cuntredgia otalpina a Puntraschigna! Gods chi uduran da rescha ed invidan tuot an da fer spassagedas. Muntagnas imposantas e vadrets glüschaints ed a listess mumaint üna planüra avierta e vasta. Ed eir d’inviern cun bger sulagl. Motivs avuonda cha’l «trafic d’esters», scu cha’s dschaiva a sieu temp, ho cumanzo cò già bod. A partir da la mited dal 19evel tschientiner fin a la fin da la Belle Époque sun gnieus fabrichos a Puntraschigna già pü cu üna dunzaina d’hotels da sted. Tschertüns da quels (Schloss, Kronenhof, Saratz) as vezza bain da cò. Quists grandhotels existan aunch’hoz e daun a la vschinauncha sieu scharm e la taimpra dal flaner.
Düra vita purila
Il prüm manzun in scrit da «ad Pontem Sarasinam» as chatta sün ün documaint dal 1137. La cuntredgia da Puntraschigna d’eira gnida coloniseda però già dal temp da bruonz; in mincha cas indichan que ogets chattos. I’l temp d’immez varegia Puntraschigna gieu traunter 100 e 200 abitantas ed abitants ed es sto düraunt ün tschert temp la chapitela da l’Engiadin’Ota. La vita es düra, per la peja sun ils umauns relativmaing libers. Els sun autarcs, cultiveschan ierdi e sejel, que chi‘d es üna granda sfida in Engiadin’Ota cun sias temperaturas fraidas. Scu muaglia tegnan els impustüt bês-cha; quella es modesta e prodüa sper il lat eir launa. Importanta pel surviver es eir la cultivaziun dals pasculs d’alp.



Guadagn speratiers scu chavaller da soma
Impü es Puntraschigna già lönch ün lö da transit important al pè dal Pass dal Bernina. Quista pusiziun favuraivla pussibiltescha l’import da vin e sel. A listess mumaint spordscha il trafic commerciel ün guadagn accessoric important pels purs. Puntraschigna posseda drets da porta lucrativs e po decider chi chi maina umauns e marchanzia sur las sendas da soma strettas e per part prievlusas. Ils drets da porta sun reglos exactamaing: Puntraschigna ho il dret pel transport da l’Ospiz dal Bernina fin a Samedan. Epür, que do adüna darcho dispüttas cun Poschiavo, la vschinauncha chantunaisa al süd.
Progress tecnic
Il progress tecnic dal 19evel tschientiner ho per consequenza cha las vias e’ls pass in Grischun vegnan vi e meglders. Ils drets da porta lucrativs vegnan cotres suot squitsch e dal 1861 ils abolescha üna resoluziun federela. Poch pü tard (dal 1865) evra la prüma via charregiabla sur il Pass dal Bernina. La charrozza e la schlitta da posta rimplazzan in seguit las culuonnas da soma. Grazcha a las megldras vias survain eir il turissem in Engiadina ün impuls remarchabel. Il Pass dal Güglia es già daspö il 1820 charregiabel.


Duos lingias da viafier
Il viedi in Engiadina resta però stantus. Que müda cul arriv da la viafier. Dal 1903 evra la lingia da l’Alvra, dal 1910 quella dal Bernina chi vain dalum electrificheda. Dal rest, quistas duos lingias insembel fuorman daspö il 2008 il Patrimuni mundiel RhB da l’UNESCO. La Viafier retica nun es be ün mez da transport public important, dimpersè da prüma davent eir ün’attracziun turistica. Be per dir, pür dal 1926 – zieva püssas votaziuns – es il scumand per autos, chi valaiva daspö il 1900 per tuot il Grischun, gnieu abolieu. Las fermativas dal tren traunter Puntraschigna e’l Puschlev sun aunch’adüna puncts da partenza attractivs per scuvrir la regiun da recreaziun Bernina Glaciers in tuot sia diversited.
L’alpinissem scu motor dal turissem
Il svilup rasant d’üna vschinauncha purila ad ün lö da cura da sted e pü tard eir d’inviern succeda i’l 19evel tschientiner. Impuls importants vegnan dal turissem da sandet (las funtaunas minerelas da San Murezzan sun tscherchedas e renumnedas) e da l’alpinissem chi’d es vi dal crescher. Quist ultim es specielmaing important pel svilup da Puntraschigna. L’imposant massiv dal Bernina attira entusiasts da muntagnas da tuot il muond, impustüt da la Granda Bretagna. Eir aunch’hoz es Puntraschigna üna destinaziun d’alpinists renumneda; otras activiteds sportivas scu il fer gitas, l’ir cul bike, culs skis e culs skis da passlung sun intaunt però dvantedas pü dominantas.


La cuvaida da sogiuorns otalpins cumainza
Il pü vegl albierg aunch’existent a Puntraschigna ho pera do allogi a giasts già a partir dal 1651. Sieu nom: «Zu den Gletschern» – hozindi Hotel Steinbock a la sortida superiura da la vschinauncha. Ün veritabel boom da construcziun d’hotels cumainza 200 ans pü tard. A segua il temp furtüno da la Belle Époque: ün’epoca caracteriseda da progress, stabilited politica, benestanza e bger optimissem. Na be tar la nöblia europeauna, dimpersè eir in circuls da burgais richs es il viager viepü en vogue. La granda part dals hotels da Puntraschigna vegnan fabrichos in quista perioda allegra chi chatta üna fin abrupta cul cumanzamaint da la 1. guerra mundiela.













Hotels da la Belle Époque a Puntraschigna
Hotel Rössli/Krone, 1848, daspö il 1877 Grandhotel Kronenhof
Hotel Weisses Kreuz, 1857, na pü in funcziun
Hotel Saratz, 1865
Hotel Roseg, 1870, hoz üna residenza d’abiter
Hotel Languard, 1875, hoz Hotel Allegra (fabricat nouv)
Hotel Pontresina, 1881, hoz Sporthotel
Hotel Enderlin, 1884, hoz Schlosshotel
Hotel Bernina, 1890
Hotel Müller, 1890
Hotel Post, 1895, hoz Hotel Maistra 160 (fabricat nouv)
Hotel Engadinerhof, 1897
Hotel Schweizerhof, 1904
Hotel La Collina, 1905, hoz Sunstar Hotel Pontresina
Hotel Palace, 1907, hoz Hotel Walther
Hotel Albris, 1912
Hotel Rosatsch, 1914
Promenada cun scharm
La «democratisaziun dal viager» ho chatto sia culminaziun illa seguonda mited dal 20evel tschientiner (traunter oter «Alles fährt Ski!»). Ils hotels venerabels, chi sumaglian suvenz a chastels, sun però restos tipics per l’aspet da Puntraschigna. In fila as preschaintane lung la Via Maistra, inua cha’l caracter ludic da la Belle Époque es bain visibel in balcuns torts, tuors da chantun, lobgias arabescas ed ornamaints. Eir a l’intern sun las selas pumpusas decoredas cun richs ornamaints per part suot protecziun da monumaints. Ils grandhotels cun lur bars e restorants publics cuntrasteschan cullas veglias chesas engiadinaisas e l’architectura moderna. Ün’ierta preserveda cun chüra sur generaziuns chi do a Puntraschigna – quista vschinauncha lung üna via extaisa – ün scharm cosmopolitic e sulagliv. Cafès e restorants, terrassas panoramicas e butias invidan sülla pü lungia promenada da l’Engiadina da flaner e ster pachific.


La Chavorgia da l'ova da Bernina
A survista